Kusurun ve Melankolinin Güzelliği: Wabi-Sabi (侘-寂)

Hiç şüphe yok ki güzellik kişiden kişiye değişir, tabi bu her zaman öyle değildi, günümüzde “güzellik” anlayışının bu denli farklılık ve değişkenlik göstermesi modern yaşamın insan üzerinde bıraktığı “serbest ve özgür yaşam” kavramlarından kaynaklanıyor.

Her kültürün kendine has dili olduğu gibi, kendine has güzellik anlayışı da vardır. Ve ne kadar dil, ırk çeşitliliği kadar kültür çeşitliliği olsa da ırkları, dilleri nasıl gruplandırıyorsak kültürleri de gruplandırabiliriz. Kültürleri en kabaca Batı Kültürleri, Doğu Kültürleri ve Uzak Doğu kültürleri olarak üçe ayırabiliriz.

Batı’nın Güzellik Anlayışı

Batı’nın güzellik anlayışına baktığımızda simetri, mükemmeliyetçi bir güzellik anlayışı olduğunu görürüz. Mimari yapılarında, resimlerinde ve müziklerinde matematiksel tekniklerle bezenmiş evrensel kanunların getirdiği güzellik anlayışı mevcuttur. Doğu’nun güzellik anlayışına göre nispeten daha az karmaşık ve daha az detaylıdır. Ussal bir güzellik anlayışları vardır.

Vitruvius Adamı (Leonardo da Vinci anatomik çalışmaları)
Gotik Mimaride Altın oran hesabı
Batalha Manastırı / Portekiz

Doğu’nun Güzellik Anlayışı

Doğuya baktığımızda simetrinin mevcudiyetini hala görmekteyiz. İşlemelerin karmaşası, kullanılan desenlerin artışı, renklerin çoğulluğu ve hatta bazen uyumsuzluğu, notalar arası hızlı yavaşlı geçişleri görmekte ve işitmekteyiz. Sadelik, doğu kültüründe çoğu kez “güzel” görülmez.

Uzak Doğu ve 侘-寂 (Wabi-Sabi)

Lakin Uzak doğuya geldiğimizde ana konumuz 侘-寂 yani Wabi-Sabi’yi görmekteyiz, özellikle Japonya kültüründe.

Wabi-Sabi’nin batılı dillerde tam olarak bir karşılığı olmamakla birlikte fani, kusurlu, mütevazi ve melankolik güzelliği temsil eder. Kusursuzluktan uzak, noksan kırılganlığın güzelliği.

Doğanın ve zamanın yıpratıcı, öldürücü etkisinin nesneler ve insanlar üzerinde bıraktığı doğal, saf ve yaşanmışlığın güzel olduğuna inanırlar ve hayatlarını öyle de idame ederler Japonlar. Bir çömleğin çatlakları, kışın dökülen toprak olmaya yüz tutmuş yapraklar, ölümün kaçınılmaz melankolik güzelliği, işte Wabi-Sabi’nin güzellik anlayışında gösteriş ya da düzen yoktur tam anlamıyla doğallık ve doğal olanın kaosu vardır.

Japonya’da çay seremonisi

Wabi-Sabi’nin Tarihçesi ve Gelişimi

Wabi-Sabi’nin tarihi ta Budizm’e kadar uzanır lakin Japonya’da ki tarihi 1191 yılında Çin’den Japonya’ya bir Zen tapınağı kurmak için dönen Eisai adlı Zen keşişiyle başlar.

Myōan Eisai Zen ustası ve keşişi 1191

Zen, doğayı değişmez yaşam döngüsü olarak gören, meditasyon ve kendi faniliğimiz ile boşluğumuza odaklanan karmaşık bir felsefi sistem öngörür ve bu öngörü Japonya’da Wabi-Sabi’nin temelini oluşturacaktı.

Hong Kong – Tian Tan’daki Buddha heykeli

14. yüzyılına kadar Wabi-Sabi kelimeleri Japonca ’da olmusuz anlamlar taşıyan kelimelerdi.

Öncelerde Wabi; İnsanın tesellisiz bir şekilde doğada sefalet ve yalnız bir şekilde yaşayışını telaffuz ediyordu. Lakin 14. Yüzyılda kişideki acı-tatlı melankoliyi temsil eder oldu.

Sabi ise ürperti, korku ve ölüm anlamlarında kullanılıyordu. Sabi de artık ölüme meydan okumayı, yaşlanmanın insan üzerinde bıraktığı olumlu işaretleri temsil eder oldu.

Japonya’da çay seremonileri için geliştirilen teknikler

Wabi-Sabi’nin etkisiyle Japonya’da çay seremonileri gösterişten uzak mütevazi bir hâl aldı.

Japonya’nın belki de en çok saygı gören şairi, Matsuo Basho, Wabi-Sabi’nin etkisiyle çıktığı hedefsiz ve depresif bir yolculuğunda yalnızlık ve doğanın kalbinde şu mısraları yazacaktı

Kimsesiz şimdi –

Çiçek açanların ortasında duran

Bir servi ağacıdır.

Matsuo Basho, Japon şair

Modern Kültür ve Yaşamlarımız

Hiç şüphe yoktur ki Wabi-Sabi’de modern kültürün altında eziliyor.

Günümüzde eskiye oranla daha çok gezebiliyoruz, kültürleri öğrenebiliyoruz. Ve öğrendiğimiz her kültür hayatlarımızı, hayata bakışımızı değiştiriyor. Ve bu değişiklik ortak ve karmaşık bir kültür, bir toplum anlayışı oluşturuyor. İnsanlar olarak bu karmaşanın içerisinde ne birlik olabiliyoruz ne de has kültürlerimize geri dönebiliyoruz. Bu da hayatlarımızı, yaşayış tarzımızı anlamsız bir karmaşaya dönüştürüyor.

Peki tüm bu bilgilerden sonra Wabi-Sabi hakkında sen neler düşünüyorsun?😉

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: